Салық тексеруін тағайындау әрқашан стресс болып табылады және салықтар, өсімпұлдар мен айыппұлдар түрінде зардаптарға әкелуі мүмкін. Өкінішке орай, салық органдарының есептемелері әрқашан негізделмейді, сондықтан өз мүдделеріңізді тексеру нәтижелерін алғаннан кейін емес, салық тексеруін тағайындау рәсімінен бастап қорғауға тұрады.
Салық тексеруін тағайындау туралы бұйрық пен предписанияны дауламаудың негізгі негіздерін қарастырайық.
- Жоспарсыз тексеруді тағайындау үшін заңды негіздердің болмауы
Салық заңнамасы мен кәсіпкерлік саласындағы заңнама жоспарсыз тексеруді тағайындаудың толық тізімін белгілейді. Егер тексеру осы негіздерге сәйкес келмей тағайындалса (мысалы, уәкілетті органның тапсырмасынсыз, жеке немесе заңды тұлғалардың бұзушылықтарды растайтын дәлелдемелерімен өтінішсіз, прокуратура органдарының нақты фактілер бойынша тапсырмаларынсыз және т.б.), мұндай тағайындауды дауламалуға болады.
Практикада салық органдарының тек өз болжамдары бойынша тексерулер тағайындайтын жағдайлар кездеседі, бұл заңнаманы тікелей түсіндіру кезінде дұрыс емес.
Мұндай фактілер болған кезде салық органдарының актілерін шағымдаудың мақсатқа сайлығын мұқият қарастыруды ұсынамыз.
- Тексеруді тағайындау рәсімін бұзу
Салық тексеруін тағайындау рәсімі белгілі бір талаптарды сақтауды көздейді:
- Хабарлама мен тексеруді тағайындау туралы алдын ала шешімді табыстау
- Салық төлеушінің қарсылықтарын тыңдау
- Тыңдау хаттамасын құру
- Тексеруді тағайындау туралы бұйрықты ресімдеу
- Салық тексеруін жүргізу туралы предписанияны табыстау
Осы талаптардың кез келгенін бұзу тексеруді тағайындауды заңсыз деп тану үшін негіз бола алады. Сондай-ақ бұзушылықтарға салық органдарының алдын ала шешімге салық төлеушінің қарсылықтарын елемеудің кең таралған тәжірибесін жатқызуға болады. Атап айтқанда, салық органдары тыңдау барысында ұсынылған мәліметтер мен құжаттарды ескермей тексеруді тағайындау туралы түпкілікті шешім шығаруы мүмкін.
- Әдіснамалық мәселелер
Егер салық органы тексеруге дайындалу кезінде деректерді талдаудың дұрыс емес әдіснамасын қолданса (мысалы, кірістерді талдау кезінде есептеу әдісінің орнына қолма-қол әдісін қолданса), бұл дауламау үшін негіз бола алады. Мұндай әдіснамалық қателер бұзушылықтардың болуы туралы дұрыс емес қорытындыларға әкеледі.
4. Алдын ала шешім шегінен шығу
Егер тексеру предписаниясында алдын ала тексеруді тағайындау шешіміне енгізілмеген және тыңдау рәсімі кезінде талқыланбаған сұрақтар немесе кезеңдер болса, бұл рәсімді дөрекі бұзу және дауламау үшін негіз болып табылады.
ҚР Жоғарғы Сотының салық заңнамасын қолдану мәселелері бойынша нормативтік қаулысына сәйкес, салық тексеруін тағайындау туралы бұйрық пен предписания салық тексеруі нәтижелерімен бірге ғана емес, әкімшілік сот ісін жүргізу шеңберінде дербес сот дауының нысаны бола алатынын есте ұстау маңызды.
Салық тексеруін тағайындауды дауламауға кәсіби көзқарас нақты жағдайдың барлық аспектілерін мұқият талдауды және қолданыстағы заңнама мен сот тәжірибесін ескере отырып құқықтық позицияны дайындауды талап етеді.
Нұрлан Зекенов, GK and Partners серіктесі
