Бүгінгі таңда өзара есеп айырысулардың төмен ықтималдығы мәселелері бойынша салық дауları салық төлеушілер мен салық органдары арасындағы қарым-қатынастарда ең кең таралған болып табылады. Әдетте, фискалдық органдар оңтайландыру мен шығыстарды негізсіз ұлғайтуды көріп, мәмілелердің жалған екендігін көрсететін дәлелдерді келтіреді.
2024 жылдан бастап мәмілелерді сот тәртібімен жарамсыз деп тану тәжірибесі тоқтатылды. Алайда, енді салық органдары салық тексерулері мен камералдық бақылау нәтижелері бойынша шығыстарды жасанды ұлғайтуға нұсқайды.
Өз мүдделеріңізді қорғау және тауарлар, жұмыстар, қызметтерді сатып алудың нақтылығын дәлелдеу үшін білімді қорғаныс стратегиясын құру қажет. Мұндай стратегияның негізгі элементтерін қарастырайық.
1. Мәміле жасалуын құжаттамалық растау
Қорғанудың бірінші және ең маңызды элементі - дұрыс ресімделген құжаттардың толық жинағының болуы:
- Барлық қосымшалар мен қосымша келісімдерімен контрагенттермен шарттар
- Бастапқы құжаттама (жолжазбалар, орындалған жұмыстар актілері, шот-фактуралар)
- Электрондық шот-фактуралар және оларды ЭШФ жүйесінде тіркеуді растау
- Нақты төлемді растайтын төлем құжаттары
- Өзара есеп айырысуларды сверкалау актілері және т.б.
Бұл ретте құжаттар заңнама талаптарына формальды түрде сәйкес келуі ғана емес, тауарлар, жұмыстар немесе қызметтердің нақты қозғалысын көрсетуі керек.
2. Мәміле бойынша міндеттемелердің нақты орындалуын растау
Құжаттамалық ресімдеуден басқа, мәміленің нақты орындалуының дәлелдемелерін жинау маңызды:
- Тауар-көлік жолжазбалары және жол парақтары (тауар жеткізу кезінде)
- Жасырын жұмыстар актілері, құрылыс объектілерін пайдалануға беру құжаттары (құрылыс саласындағы мәмілелер бойынша)
- Жеткізілген тауарлардың немесе орындалған жұмыстардың фото және видео материалдары
- Мәмілені жүзеге асыруға тікелей қатысқан адамдардың куәгерлік көрсетулері
- Алынған тауарлар/жұмыстар/қызметтердің сапасы мен санына қатысты сарапшылық қорытындылар және т.б.
3. Мәміленің іскерлік мақсатын дәлелдеу
Салық органдары жиі мәмілелерге дау айтып, олардың жалғандығын немесе экономикалық мақсатқа сайлығының (іскерлік мақсаттың) болмауын көрсетеді. Мұны жоққа шығару үшін мәміленің мақсатқа сайлығының экономикалық негіздемесін дайындаңыз. Мысалы, алынған тауарлар/жұмыстар/қызметтер шаруашылық қызметте қалай пайдаланылғанын немесе кейінгі сатып алушыларға қалай өткізілгенін көрсетіңіз.
4. Контрагенттің адалдығын тексеру
Салық салудан жалтару схемаларына қатысу айыптауларынан қорғану үшін сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтердің шығу тегі туралы ақпарат жинаңыз (импорт, зауыттардан немесе сенімді жеткізушілерден сатып алу, жеткізушінің өз өндірісінің болуы). Сондай-ақ контрагенттің міндеттемелерді орындау үшін қажетті ресурстарының (материалдық, еңбек) болуының дәлелдемелері маңызды. Сонымен қатар, егер тауарлар, жұмыстар, қызметтерді жүзеге асыру үшін талап етілсе, контрагенттің лицензиялары, сертификаттары мен рұқсаттарын ұсыну керек.
5. Салық тексерулерінің нәтижелерін пайдалану
Егер компанияға қатысты бұрын салық тексерулері жүргізілген болса, дауланған мәмілелер бойынша бұзушылықтар анықталмаған салық тексерулерінің актілерін міндетті түрде келтіріңіз - бұлар күшті қорғаныс дәлелдемелері болып табылады. Сондай-ақ болған жағдайда камералдық бақылау барысында алынған оң қорытындыларды пайдаланыңыз.
6. Сот тәжірибесін пайдалану
Қазақстанда соттардың құқық нормаларын қолдану мен түсіндіруде бірыңғайлықты сақтау принципі әрекет етеді. Осыған байланысты қалыптасқан сот тәжірибесіне жүгіну позицияны айтарлықтай күшейтеді. Атап айтқанда, Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларына сілтеме жасаңыз, Жоғарғы Сот тарапынан салық төлеушілердің пайдасына қаралған ұқсас кейстерді пайдаланыңыз.
Өз кезегінде, бізде сот тәжірибесінен де, ҚР Қаржы министрлігінің Апелляциялық комиссиясы қараған шағымдар бойынша да бірқатар оң кейстеріміз бар.
Осылайша, мәмілені құжаттамалық растауға, оның нақты орындалуының дәлелдемелеріне және салық органының дәлелдерін жоққа шығаруға негізделген кешенді қорғаныс тәсілі дауланған мәміленің нақтылығын барынша тиімді қорғауға және негізсіз есептемелерден аулақ болуға мүмкіндік береді.
Нұрлан Зекенов, GK and Partners серіктесі
