Бізге клиент ӘҚБтК 281-бабының 5-бөлігінің 3-тармағы бойынша әкімшілік істе қорғау мәселесі бойынша жүгінді. Клиент мұнай өнімдерін жеткізумен айналысады. Яғни, мұнай өңдеу зауытынан отынды вагон-цистерналармен сатып алып, оны сатып алушыларға өткізеді. «Жекелеген мұнай өнімдері түрлерінің өндірісі мен айналымын мемлекеттік реттеу туралы» заңның 16-бабына сәйкес мұнай өнімдерін мұндай жеткізушілер мұнай өнімдері базаларының резервуарларынан, сондай-ақ АЗС-тардан және өндірушілердің резервуарларынан өткізуге болады. Бұл өрт қауіпсіздігі мақсатында жасалады. Яғни, тиісті емес жерде мұнай өнімдерін құю мен тоқу жасауға болмайды.
Біздің жағдайымызда мұнай өнімдері мұнай өңдеу зауытынан вагон-цистерналармен мұнай өнімдері базаларына дейін барады, содан кейін соңғы сатып алушыларға дейін жүруі керек. Уақытты үнемдеу мақсатында клиент вагон-цистерналарды жолда мұнай өңдеу зауытынан тікелей сатып алушыларға қайта бағыттады, мұнай өнімдері базасына кірмей. Бұл ретте іс жүзінде барлық вагон-цистерналардың мөрлері тиілмеген.
Мұнай өнімдері базалары орналасқан салық органы вагон-цистерналардың сол жерге кірмегенін көріп, клиентті ӘҚБтК 281-бабының 5-бөлігінің 3-тармағы бойынша 100 АЕК мөлшерінде айыппұл салуды (біздің клиент орта кәсіпкерлік субъектісі) кірісті тәркілеумен қатар қолдану талабымен жауапкершілікке тартты.
Біз не істедік? Ең алдымен істің сотта қаралуын талап етіп, өз позициямызды құруға кірістік.
ӘҚБтК мұқият оқысаңыз, ӘҚБтК 281-бабының 3-бөлігінің 5) тармағында мұнай өнімдерін немесе мұнай өнімдерін өткізуден түскен кірістерді тәркілеу түрінде қосымша өндіріп алу көзделген, оның біздің көзқарасымыз бойынша тек ірі кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты қолданылуы керек.
Мысалы, ӘҚБтК 463-бабының 1-бөлігі кәсіпкерлік субъектісіне қарамастан мүлікті тәркілеуге мүмкіндік береді, өйткені осы норманың редакциясы белгіленген ақшалай өндіріп алу мөлшерінен кейін үтір болады. Көрнекілік үшін осы норманың редакциясын келтіреміз: «...ірі кәсіпкерлік субъектілеріне – жүз елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, тәркілеумен...». Демек, үтір бұл жағдайда мағынасы бойынша ірі кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты айыппұл салу тәртібін тәркілеу түріндегі қосымша санкциядан бөледі, осыған байланысты мұндай тәркілеу барлық субъектілерге қолданылады.
Өз кезегінде, ӘҚБтК 281-бабының 3-бөлігінің 5) тармақшасында көзделген ақшалай өндіріп алу мөлшерінен кейін ұқсас үтір жоқ, бұл тәркілеуді тек ірі кәсіпкерлік субъектілері бойынша ғана қолдану мүмкіндігіне тікелей нұсқайды: «айыппұл тартылады ... орта кәсіпкерлік субъектілеріне – жүз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне – мұнай өнімдерін тәркілеумен үш жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде...».
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 «Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің Ерекше бөлімінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 7-тармағында мынадай ереже көзделген: «281-баптың бесінші бөлігінің санкциясында әкімшілік құқық бұзушылықты жасаудың тікелей нысандары болып табылатын мұнай өнімдерін, темекі бұйымдарын тәркілеу және (немесе) құқық бұзушылық салдарынан алынған кірістерді тәркілеу түрінде қосымша әкімшілік өндіріп алу көзделген, немесе олсыз. Осы қосымша өндіріп алуды қолдану туралы шешім қабылдаған жағдайда және мұнай өнімдерін немесе темекі бұйымдарын тәркілеу мүмкіндігі болмаған кезде тәркілеуді сот алдындағы іс жүргізу барысында уәкілетті орган белгілеген мөлшерде олардың өткізілуінен түскен кірістерге бұруы керек».
Яғни, нормативтік қаулы талаптарынан шыға отырып, тәркілеу тек іс бойынша сот алдындағы іс жүргізу барысында белгіленген кірістерге қатысты ғана қолданылуы мүмкін. Алайда, салық органы мұны істемеді.
Сотта қарау барысында салық органы өз позициясын бірнеше рет өзгертті. Алдымен ол кірістер минус шығыстар ретінде анықталған кірісті тәркілеуді талап ететінін айтты. Осы мақсаттар үшін біз барлық шығыстарды есептедік және осы мәмілелердің зиянды болғанын дәлелдедік.
Содан кейін салық органдары өздерінікімен кеңескен соң, барлық түсім минус ҚҚС мен акциз салығын өндіріп алуды талап ету туралы шешім қабылдады. Бұл 517 млн теңгені құрады. Елестете аласыз ба, мұндай айыппұлдан кейін компанияны батыл банкрот деп жариялауға болады.
Шынын айтсам, мемлекеттік қызметкерлердің неге осылай әрекет ететінін түсінемін. Барлық мемлекеттік қызметкерлер антикоррупциялық қызметтің өздерімен қызығушылық танытуынан қорқады. Тіпті ол үшін негіз болмаған жағдайда да.
Судья біздің екінші дәлелімізді ескеріп, кірістерді тәркілеусіз тек айыппұл ғана қолданды. Біз бен клиент мұған қатты қуандық. Клиент компанияны сақтап қалды, біз жақсы гонорар тапқандық.
Бәрі ұмытылған сияқты еді, бірақ белгілі бір уақыттан кейін прокурордың 517 млн теңге мөлшерінде кірісті тәркілеумен айыппұл қолдана отырып сот қаулысын өзгерту туралы апелляциялық өтінішхат бергенін білдік. Білетініңіздей, прокуратура жоғарыда аталған себеп бойынша әрқашан мемлекеттік органды қолдайды. Мұның бәрін бақылау әрине ғажап.
Клиент қайтадан алаңдай бастады. Ештеңе емес, біз дайындалып, апелляцияда бірінші шешімді қорғадық.
